Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο Success Story: Παροχή Συμβουλευτικών υπηρεσιών για μεθόδους εκμετάλλευσης ιατρικών δεδομένων μέσω συστημάτων CDSS

Μια ακόμη επιτυχημένη ιστορία (success story) αποτελεί η συνεργασία του Ωνάσειου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου και του smartHEALTH.

Βασικές Πληροφορίες

Από το 1993, οπότε και ξεκίνησε να λειτουργεί, χάρη στη δωρεά του Ιδρύματος Ωνάση, το Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο (ΩΚΚ) αποτελεί σημείο αναφοράς για την καρδιολογία και την καρδιοχειρουργική στην Ελλάδα. Έχοντας συμβάλει καθοριστικά στην αναδιαμόρφωση του καρδιολογικού χάρτη της χώρας, συνεχίζει μέχρι σήμερα να θέτει τα πρότυπα ιατρικής αριστείας. Το ΩΚΚ είναι το μεγαλύτερο εξειδικευμένο καρδιολογικό και καρδιοχειρουργικό κέντρο στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και το πρώτο νοσοκομείο στην Ελλάδα με πιστοποίηση για την ανάπτυξη και παροχή υπηρεσιών υγείας στον τομέα της καρδιοχειρουργικής και καρδιολογίας. Με πρόσφατη δωρεά του Ιδρύματος Ωνάση, οι εγκαταστάσεις του αναβαθμίστηκαν πλήρως, με σύγχρονες, περιβαλλοντικά φιλικές υποδομές που εξυπηρετούν όχι μόνο τις ανάγκες των ασθενών, αλλά και τη δημιουργία ενός λειτουργικού και υποστηρικτικού περιβάλλοντος για το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό.

• Χρησιμοποιούμενες Τεχνολογίες: Kyklos CDSS
• Περίοδος Συνεργασίας: Σεπτέμβριος 2023 – Δεκέμβριος 2025
• Παρεχόμενες υπηρεσίες: Συμβουλευτικές υπηρεσίες για εκμετάλλευση ιατρικών δεδομένων μέσω συστημάτων CDSS

Η Πρόκληση

Το Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο αποτελεί τον πρώτο νοσοκομειακό οργανισμό στην Ελλάδα που ολοκλήρωσε τη μετάβαση σε πλήρως ηλεκτρονικό νοσοκομείο. Παράλληλα, η έναρξη λειτουργίας του μεταμοσχευτικού τμήματος τα τελευταία έτη επέφερε σημαντικές αλλαγές στο υφιστάμενο οικοσύστημα δεδομένων, οδηγώντας στη ραγδαία αύξηση και συσσώρευση μεγάλου όγκου ετερογενούς πληροφορίας. Παρά τον ψηφιακό μετασχηματισμό, η αξιοποίηση των δεδομένων αυτών παραμένει περιορισμένη, καθώς μεγάλο μέρος τους είναι μη δομημένο (π.χ. ελεύθερο κείμενο ιατρικών αναφορών), γεγονός που καθιστά δύσκολη την αποτελεσματική αναζήτηση και επεξεργασία τους από το ιατρικό προσωπικό, ιδίως σε περιπτώσεις ταχείας ανάκτησης κρίσιμων κλινικών γεγονότων.

Κατά την αξιολόγηση της ψηφιακής ωριμότητας του οργανισμού, αναδείχθηκε η ανάγκη για προηγμένα εργαλεία υποστήριξης κλινικών αποφάσεων, ικανά να διαχειρίζονται και να αξιοποιούν αποδοτικά τον αυξανόμενο όγκο και την πολυπλοκότητα των δεδομένων. Στο πλαίσιο αυτό, η δράση του κόμβου smartHEALTH συνέβαλε στην εξερεύνηση και σχεδίαση μιας νέας φιλοσοφίας Συστήματος Υποστήριξης Κλινικών Αποφάσεων (Clinical Decision Support System – CDSS), προσαρμοσμένου στο πληροφοριακό σύστημα του νοσοκομείου.

Το προτεινόμενο CDSS στοχεύει στην προσωποποιημένη υποστήριξη του θεραπευτικού πλάνου των ασθενών, σύμφωνα με τις ισχύουσες κατευθυντήριες οδηγίες και εγκυκλίους του αντίστοιχου συστήματος υγείας. Παράλληλα, σχεδιάστηκε με αρχιτεκτονική που επιτρέπει την κλιμάκωση και την ενσωμάτωση πολλαπλών τύπων δεδομένων (π.χ. εικόνων, κειμένου) μέσω μηχανισμών τύπου plug-in, διευκολύνοντας τόσο την ολιστική αξιοποίηση της διαθέσιμης πληροφορίας όσο και την ταχύτερη ανάκτηση της κλινικά σχετικής γνώσης από τους επαγγελματίες υγείας.

Η λύση

Η προτεινόμενη λύση περιλάμβανε την ανάπτυξη του Συστήματος Υποστήριξης Κλινικών Αποφάσεων (Clinical Decision Support System – CDSS) Kyklos, καθώς και ενός συνοδευτικού εργαλείου επισημείωσης και δομημένης αναπαράστασης ιατρικών κατευθυντήριων οδηγιών (medical guidelines). Η λύση σχεδιάστηκε ως ένα ολοκληρωμένο εργαλείο αξιοποίησης του συνόλου της διαθέσιμης πληροφορίας για κάθε ασθενή, με στόχο την υποστήριξη του ιατρικού προσωπικού κατά τη διαδικασία λήψης κλινικών αποφάσεων.

Το σύστημα Kyklos συνδυάζει τα κλινικά δεδομένα του ασθενούς με τις επίσημες ιατρικές οδηγίες του αντίστοιχου συστήματος υγείας, παρέχοντας στο ιατρικό προσωπικό τεκμηριωμένες προτάσεις σχετικά με τα ενδεδειγμένα επόμενα βήματα στη θεραπευτική διαδικασία. Παράλληλα, δίνει τη δυνατότητα συγκριτικής αξιολόγησης των κλινικών αποφάσεων σε σχέση με τις κατευθυντήριες οδηγίες, ενισχύοντας τη διαφάνεια και την κατανόηση των αποκλίσεων, χωρίς να υποκαθιστά την επιστημονική κρίση του ιατρού.

Σε αρχικό στάδιο, η υλοποίηση της λύσης πραγματοποιήθηκε χωρίς τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, αξιοποιώντας μια εξειδικευμένη, εσωτερικά αναπτυγμένη αρχιτεκτονική δεδομένων του Ερευνητικού Κέντρου ΑΘΗΝΑ. Η προσέγγιση αυτή εξασφάλισε την αξιοπιστία, την επεξηγησιμότητα και τον πλήρη έλεγχο της λειτουργίας του συστήματος. Σε μεταγενέστερο στάδιο, προβλέπεται η ενσωμάτωση τεχνικών τεχνητής νοημοσύνης με σκοπό τη βελτιστοποίηση της αναζήτησης και ανάκτησης κλινικών γεγονότων στο ιστορικό των ασθενών, διατηρώντας τον ρόλο του συστήματος αυστηρά υποστηρικτικό και χωρίς να επηρεάζει ή να αντικαθιστά την κλινική κρίση των επαγγελματιών υγείας.

Η Υλοποίηση

Η μεθοδολογία υλοποίησης της προτεινόμενης λύσης βασίστηκε σε μια δομημένη και επαναληπτική διαδικασία συνεργασίας μεταξύ του Ερευνητικού Κέντρου ΑΘΗΝΑ και του Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου. Η ανάπτυξη και διαμόρφωση του προϊόντος πραγματοποιήθηκε κυρίως εσωτερικά από την ερευνητική ομάδα του ΑΘΗΝΑ, με συνεχή ανατροφοδότηση από τον οργανισμό-αποδέκτη.

Στο πλαίσιο της συνεργασίας, πραγματοποιήθηκαν συνολικά πέντε (5) οργανωμένες συναντήσεις με την ομάδα του Ωνασείου. Οι συναντήσεις αυτές είχαν ως βασικούς στόχους: (α) την παρουσίαση και αξιολόγηση της προόδου του έργου, (β) τη διερεύνηση και από κοινού διαμόρφωση εναλλακτικών κατευθύνσεων και λειτουργικών απαιτήσεων, και (γ) την ανταλλαγή κρίσιμων πληροφοριών σχετικά με τα πληροφοριακά συστήματα, τις διαδικασίες και τις επιχειρησιακές ανάγκες του οργανισμού.

Λαμβάνοντας υπόψη το υψηλό επίπεδο ψηφιακής ωριμότητας του Ωνασείου, καθώς και το γεγονός ότι ο οργανισμός διαθέτει πλήρως ηλεκτρονική αποθήκευση ιατρικών δεδομένων και υποστηρίζει διαλειτουργικότητα μέσω του προτύπου HL7, η ανάπτυξη του πρωτοτύπου βασίστηκε σε τυποποιημένη είσοδο δεδομένων τύπου HL7. Παράλληλα, για την αρχική υλοποίηση και δοκιμή του συστήματος επιλέχθηκαν οι κατευθυντήριες οδηγίες NICE του Ηνωμένου Βασιλείου στον τομέα της καρδιολογίας, καθώς αποτελούν ένα ευρέως αναγνωρισμένο και σχετικά εύκολα επεξεργάσιμο σύνολο ιατρικών οδηγιών.

Το κύριο στάδιο ανάπτυξης του πρωτοτύπου πραγματοποιήθηκε κατά την περίοδο Μαρτίου–Νοεμβρίου 2025. Κατά τις αρχικές φάσεις της συνεργασίας, εντοπίστηκαν προκλήσεις που σχετίζονταν με ήδη καλυμμένες ανάγκες του οργανισμού ως προς την οργάνωση και διαχείριση της πληροφορίας. Ως αποτέλεσμα, η μεθοδολογία προσαρμόστηκε και η συνεργασία επαναστοχεύθηκε, με κύρια έμφαση τη μεγιστοποίηση της αξιοποίησης του υφιστάμενου πλούτου δεδομένων και την υποστήριξη της κλινικής λήψης αποφάσεων.

Τα οφέλη

Η συνεργασία μεταξύ του Ερευνητικού Κέντρου ΑΘΗΝΑ και του Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου, στο πλαίσιο της συμμετοχής στον κόμβο smartHEALTH, οδήγησε στην ανάπτυξη και παρουσίαση ενός proof of concept (PoC) Συστήματος Υποστήριξης Κλινικών Αποφάσεων (CDSS), με στόχο τη διερεύνηση της πρακτικής εφαρμοσιμότητας μιας τέτοιας λύσης σε έναν πλήρως ψηφιοποιημένο κλινικό οργανισμό.

Μέσω του PoC κατέστη δυνατή η αποτύπωση της αρχιτεκτονικής και της λειτουργικής φιλοσοφίας ενός CDSS σχεδιασμένου για άμεση και έγκυρη χρήση στην ιατρική πράξη, με έμφαση στη διαφάνεια, την επεξηγησιμότητα και τον έλεγχο των προτεινόμενων αποτελεσμάτων. Η επιλογή ανάπτυξης ενός προϊόντος χωρίς τη χρήση μηχανισμών τεχνητής νοημοσύνης επέτρεψε την αποφυγή δημιουργίας μεροληψίας (bias) στη λήψη κλινικών αποφάσεων, διασφαλίζοντας ότι το σύστημα λειτουργεί αποκλειστικά υποστηρικτικά και δεν υποκαθιστά την επιστημονική κρίση του ιατρικού προσωπικού.

Για το Ωνάσειο, το κύριο όφελος από τη συμμετοχή στον κόμβο smartHEALTH ήταν η δυνατότητα αξιολόγησης, σε πειραματικό και ελεγχόμενο περιβάλλον, των δυνατοτήτων που προσφέρει ένα τέτοιο σύστημα ως προς την οργάνωση, τη συσχέτιση και την αξιοποίηση της υφιστάμενης ιατρικής πληροφορίας. Κατά τις τελικές παρουσιάσεις και συζητήσεις αξιολόγησης του PoC, ο οργανισμός αναγνώρισε τη δυνητική λειτουργική διευκόλυνση που θα μπορούσε να προσφέρει μια μελλοντική παραγωγική υλοποίηση του συστήματος.

Επιπλέον, εκφράστηκε έντονο ενδιαφέρον για τη διερεύνηση περαιτέρω συνεργασίας, με σκοπό την ενδεχόμενη προσαρμογή και πιλοτική εφαρμογή της λύσης σε συγκεκριμένες κλινικές μονάδες, όπως το μεταμοσχευτικό τμήμα, το οποίο αξιολογήθηκε ως ένα από τα πλέον κατάλληλα πεδία εφαρμογής υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Τα Διδάγματα

Η ανάπτυξη Συστημάτων Υποστήριξης Κλινικών Αποφάσεων (CDSS) αποτελεί έναν ταχέως εξελισσόμενο και ιδιαίτερα απαιτητικό τεχνολογικό κλάδο, στον οποίο η πρόσβαση σε ρεαλιστικά δεδομένα για δοκιμές και αξιολόγηση παραμένει περιορισμένη. Η συνεργασία με έναν ώριμο και πλήρως ψηφιοποιημένο νοσοκομειακό οργανισμό, όπως το Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, λειτούργησε ως καθοριστικός παράγοντας επιτυχίας, καθώς επέτρεψε την εις βάθος κατανόηση της δομής, της διαλειτουργικότητας και των χαρακτηριστικών των διαθέσιμων κλινικών δεδομένων, έστω και χωρίς άμεση πρόσβαση στο περιεχόμενό τους. Η γνώση αυτή αποδείχθηκε κρίσιμη για τον ρεαλιστικό σχεδιασμό και την ανάπτυξη ενός CDSS προσαρμοσμένου στις πραγματικές συνθήκες λειτουργίας ενός νοσοκομείου.

Σημαντικό στοιχείο που διευκόλυνε τη συνεργασία ήταν η συνεχής και άμεση επικοινωνία με στελέχη του αποδέκτη, καθώς και η παροχή συμβουλευτικής καθοδήγησης από πλευράς του νοσοκομειακού οργανισμού. Η ενεργή συμμετοχή του αποδέκτη από τα αρχικά στάδια συνέβαλε στην ευθυγράμμιση προσδοκιών και στην έγκαιρη αναγνώριση περιορισμών και εναλλακτικών κατευθύνσεων.

Αντιθέτως, βασική πρόκληση αποτέλεσε η περιορισμένη πρόσβαση σε ιατρικά δεδομένα πραγματικού περιεχομένου, γεγονός που κατέστησε αναγκαία την έγκαιρη έναρξη των διαδικασιών νομικής και κανονιστικής συμμόρφωσης. Η εμπειρία ανέδειξε τη σημασία της άμεσης σύνταξης και ολοκλήρωσης Συμφωνιών Επεξεργασίας Δεδομένων (Data Processing Agreements – DPA), ώστε να αποφεύγονται καθυστερήσεις στην έναρξη της ανάπτυξης.

Ως βασική σύσταση προς άλλους παρόχους και αποδέκτες υπηρεσιών προτείνεται η έγκαιρη επένδυση σε σαφείς μηχανισμούς επικοινωνίας, νομική προετοιμασία και κοινή κατανόηση των επιχειρησιακών περιορισμών. Πέραν του κοινού σχεδίου δράσης, το κύριο όφελος και για τα δύο μέρη ήταν η αμοιβαία μεταφορά τεχνογνωσίας, η διεύρυνση του δικτύου συνεργασιών και η άμεση επαφή με τις πραγματικές ανάγκες και συνθήκες της αγοράς υγείας.